Thời gian gần đây, tại Khoa Mắt – Răng Hàm Mặt – Tai Mũi Họng, Bệnh viện Phong – Da liễu TW Quỳnh Lập ghi nhận số lượng người bệnh đến khám và điều trị bệnh quai bị có xu hướng gia tăng. Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, có khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại những nơi tập trung đông người như trường học, nhà trẻ, khu dân cư và nơi làm việc. Mặc dù phần lớn trường hợp có thể hồi phục tốt, bệnh vẫn có khả năng gây ra những biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, theo dõi và chăm sóc đúng cách.

Quai bị do virus quai bị (Mumps virus) gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp và tiếp xúc với nước bọt của người bệnh khi ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần. Bệnh cũng có thể lây lan khi sử dụng chung một số vật dụng cá nhân như cốc, chén, bát đĩa, khăn mặt... Sau thời gian ủ bệnh thường khoảng 12–25 ngày, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn, sau đó xuất hiện tình trạng sưng đau vùng tuyến nước bọt mang tai. Tình trạng sưng có thể xảy ra ở một bên hoặc hai bên, gây đau khi nhai, nuốt hoặc há miệng. Một số người bệnh có thể cảm thấy đau họng, khô miệng hoặc khó chịu khi ăn uống.

Quai bị không phải lúc nào cũng diễn biến giống nhau ở tất cả người bệnh. Vì vậy, khi xuất hiện tình trạng sốt kèm sưng đau vùng mang tai, góc hàm hoặc trước tai, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và đánh giá, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Bệnh quai bị nếu không được theo dõi và chăm sóc phù hợp có thể gây một số biến chứng như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm màng não, viêm não, viêm tụy và giảm thính lực. Đặc biệt, ở nam giới sau tuổi dậy thì, viêm tinh hoàn là một biến chứng cần được lưu ý. Do đó, người bệnh không nên chủ quan hoặc tự ý điều trị khi bệnh có biểu hiện bất thường.

Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị quai bị. Việc điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng, nghỉ ngơi, chăm sóc phù hợp và phát hiện sớm các biến chứng. Người bệnh cần nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc gần với người khác và thực hiện cách ly ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng tuyến mang tai để hạn chế nguy cơ lây truyền. Trong thời gian mắc bệnh, nên lựa chọn các loại thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo, súp; hạn chế thức ăn chua, cay, quá nóng hoặc cứng vì có thể kích thích tuyến nước bọt và làm tăng cảm giác đau. Người bệnh cần giữ vệ sinh răng miệng, rửa tay thường xuyên và không sử dụng chung các vật dụng cá nhân với người khác. Thuốc giảm đau, hạ sốt chỉ nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

Trong quá trình theo dõi tại nhà, nếu người bệnh xuất hiện đau đầu dữ dội, nôn nhiều, rối loạn ý thức, co giật, đau hoặc sưng tinh hoàn, đau bụng nhiều, giảm thính lực hoặc các triệu chứng bất thường khác, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Bên cạnh điều trị và chăm sóc, chủ động phòng bệnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Tiêm vắc xin phòng quai bị, thường được sử dụng dưới dạng vắc xin phối hợp sởi – quai bị – rubella (MMR), là một trong những biện pháp hiệu quả để phòng bệnh. Bên cạnh đó, mỗi người cần thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc quai bị, không dùng chung đồ dùng cá nhân và chủ động hạn chế tiếp xúc với người khác khi bản thân có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh.

Đặc biệt, người dân không nên tự ý đắp lá, đắp thuốc hoặc áp dụng các phương pháp dân gian lên vùng tuyến mang tai đang sưng đau khi chưa được bác sĩ thăm khám. Việc thăm khám sớm giúp người bệnh được đánh giá chính xác tình trạng, chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự, đồng thời được hướng dẫn chăm sóc và theo dõi phù hợp, góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng.

Khoa Mắt – Răng Hàm Mặt – Tai Mũi Họng, Bệnh viện Phong – Da liễu TW Quỳnh Lập luôn sẵn sàng tiếp nhận, thăm khám, tư vấn và điều trị cho người bệnh có các triệu chứng liên quan đến bệnh lý vùng tai – mũi – họng và tuyến nước bọt. Khi có dấu hiệu sốt, sưng đau vùng mang tai hoặc các biểu hiện nghi ngờ quai bị, người dân hãy chủ động đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời.

Bảo vệ sức khỏe từ những dấu hiệu nhỏ – chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và điều trị đúng cách!

Tin từ khoa Mắt-RHM-TMH